Pompei

In tegenstelling tot andere Campanische steden die vooral door Griekse kolonisten werden gesticht, werd Pompeji rond de 9de-8ste eeuw v. Chr. gesticht door Oscische volksstammen.
De ons bekende overblijfselen gaan echter niet verder terug dan de 6de eeuw v. Chr.
Het stadje ontwikkelde zich op een lavaplateau dat vele eeuwen eerder was ontsta... verder lezen

In tegenstelling tot andere Campanische steden die vooral door Griekse kolonisten werden gesticht, werd Pompeji rond de 9de-8ste eeuw v. Chr. gesticht door Oscische volksstammen.
De ons bekende overblijfselen gaan echter niet verder terug dan de 6de eeuw v. Chr.
Het stadje ontwikkelde zich op een lavaplateau dat vele eeuwen eerder was ontstaan.
Dit was een deugdelijk natuurlijk bolwerk dat bescherming bood tegen invallen van de omringende volkeren. Tegelijkertijd was de vulkanische bodem van de Sarnovallei buitengewoon vruchtbaar; dit leidde tot een snelle ontwikkeling van de agrarische economie.
Pompeji kwam al snel in contact met de nabije Griekse koloniën en assimileerde de cultuur, de levensgewoonten en de godsdienst van Magna Graecia. De aanwezigheid van een Dorische tempel op het Driehoekige Forum getuigt hiervan.
De stad was bijna 50 jaar lang (tot 474 v. Chr.) onderworpen aan de Etrusken toen dit volk een deel van het Campanische binnenland bezette. Daarna kwam zij weer onder de invloedssfeer van de Grieken. Vervolgens kreeg de stad te maken met de expansiedrift van de Samnieten (5de eeuw v. Chr.). Gedurende deze periode breidde Pompeji zich aanzienlijk uit en onstond het oude stadscentrum dat ook nu nog goed te zien is. Dit centrum kan worden geïdentificeerd in een deel van de oudste stadsmuren, in de architectonische vorm van enkele huizen met een Etruskisch atrium, in de openbare gebouwen van het Driehoekige Forum en de Apollotempel op het Forum.
Inmiddels was Rome geleidelijk aan doorgedrongen tot Zuid-Italië en zij was erin geslaagd de weerstand van de Italische volken te breken.
Als gevolg hiervan moesten ook de Samnieten na drie lange, zware oorlogen (waarvan de laatste plaatsvond van 298 tot 290 v. Chr.) voor de Eeuwige Stad zwichten. Na de verovering van Campanië werd ook Pompeji Romeins domein en werd de stad een “bondgenoot”, een status die een zekere mate van plaatselijke onafhankelijkheid inhield.
Vanaf dat moment was de geschiedenis van Pompeji nauw verbonden met die van de Eeuwige Stad. Slechts éénmaal, ter gelegenheid van de sociale oorlog van de Italische volken in een laatste poging hun vrijheid te behouden (91 v. Chr.), sloot de stad zich aan bij de opstandige beweging.
In 89 v. Chr. werd zij echter door Sulla bestormd en belegerd en vervolgens kwam de stad weer onder Romeinse bescherming.
In het jaar 80 v. Chr. werd Pompeji een Romeinse kolonie met de naam Colonia Cornelia Veneria Pompei.
Ook nu bleef Pompeji zich vooral op economisch gebied uitbreiden en ontwikkelen; dit was vooral te danken aan het vruchtbare binnenland en de gunstige ligging van de stad.
Alle activiteiten die met handel of zeevaart te maken hadden ondergingen een periode van grote bloei. Deze opmerkelijke ontwikkeling had onmiddellijke resultaten: Pompeji’s aanzien steeg aanzienlijk in vergelijking met de andere Campanische steden en tengevolge van de groeiende rijkdom was er tevens voor veel sociale klassen een algemene verbetering van de levensomstandigheden.
De bourgeoisie, de kooplui en ondernemers aan wie deze rijkdom te danken was en die de vruchten ervan plukten, kregen steeds meer macht.
De bloeiende economie van Pompeji zorgde voor een aanzienlijke demografische groei, algemeen welzijn en verfraaiing van de stad. De bourgeoisie wedijverde met de aristocratie door de bouw van schitterende villa’s. De ‘nieuwe rijken’ die niet voor de aristocratie wilden onderdoen toonden hun rijkdom in de luxe van hun huizen, huisraad en juwelen. De stedenbouwkundige expansie vond vooral langs een groot deel van Via dell’Abbondanza, het symbolische hart van de nieuwe, opkomende klasse plaats.
Het leven en de grandeur van Pompeji waren echter gedoemd spoedig te eindigen.
De eerste voorbode van de tragedie kondigde zich in 62 n. Chr. aan, toen een hevige aardbeving de stad en de nabij gelegen Campanische dorpjes verwoestte.
De wederopbouw ging met enorme inspanningen gepaard.
De minder bemiddelden ondervonden de ernstigste gevolgen hiervan, aangezien hun eenvoudige huizen geheel verwoest waren.
Men was nog bezig met de versteviging en restauratie van de meeste openbare en particuliere gebouwen toen de Vesuvius opnieuw in werking trad en in enkele uren dood
en verderf zaaide. Dit
gebeurde op 24 augustus
van het jaar 79 n. Chr.
Een enorme massa as, vulkaangruis en lava begon neer te regenen op de stad en op de nabij gelegen steden Herculaneum en Stabiae. Alles werd bedolven onder een enorme, enkele meters dikke laag eruptiemateriaal. De bewoners, waarvan de meesten in de richting van de kust vluchtten, werden verstikt door de gasdampen, anderen kwamen in hun woning om
het leven.

Herinneringen
uit het verleden en de
betovering
van de
opgegraven stad

P
ompeji is een van de belangrijkste voorbeelden van de Romeinse beschaving. De stad is een buitengewoon open boek met historische informatie over kunst, gewoonten, beroepen en het dagelijks leven in het verleden.
De stad is uit een eeuwenlange duisternis te voorschijn gekomen, precies zoals zij er uitzag toen zij onverwachts bedolven werd onder een dikke laag as en lava die uit de Vesuvius ontsnapte.
Dit gebeurde in het jaar
79 n. Chr. De gevolgen van de tragedie waren schrikbarend: het leven in een van de meest actieve en mooiste Romeinse steden werd voorgoed onderbroken. De dikke laag eruptiemateriaal die grotendeels bestond uit as en vulkaangruis bedekte de stad waardoor deze tot de dag van vandaag intact bewaard bleef, niet alleen voor wat betreft de gebouwen maar ook voor de voorwerpen in huizen en winkels met een overduidelijk, fascinerend beeld van het “dagelijks leven” in die tijd. Herculaneum werd daarentegen geheel afgesloten door de vulkanische modder die tot steen verhardde.
De muren van de huizen zijn bedekt met verkiezingspropaganda en satirische opmerkingen aan het adres van bepaalde bewoners. De borden op de winkeldeuren geven de activiteit of de naam van de eigenaar aan. Naast de deftige villa’s van de aristocratie en de luxe woningen van de bourgeoisie staan meer bescheiden huizen waarin meerdere families woonden.
De boerenwoningen liggen rondom een moestuin of een klein stukje grond.
De bordelen bevonden zich aan de rand van de stad; dit waren triest uitziende vertrekken voor het vermaak van zeelieden en reizigers.
De winkeltjes, de werkplaatsen en dienstvertrekken in de nauwe steegjes getuigen van het dagelijks leven van arbeiders, slaven en huisvrouwen.
In de woningen zijn nog meubels, huisraad, zilver- en goudwerk, werktuigen, keukengerei, bronzen en terracotta lampen en levensmiddelen te zien.
Er zijn verder toonbanken van proeflokalen, olijfpersen, molenstenen voor het malen van graan, kleermakerijen, smederijen, kruideniers en groente- en fruitwinkeltjes.
De ontdekkingen van Pompeji geven een vrij nauwkeurig beeld van de Romeinse schilderkunst waarvan wij zonder deze documentatie nauwelijks iets zouden weten.
Ook de architectuur en de ontwikkeling van de verschillende soorten huizen is uitgebreid gedocumenteerd. De opgegraven stad is dus inderdaad een buitengewone historische getuigenis van de Romeinse beschaving.
De herinneringen uit het verleden die zo levendig en tastbaar zijn in de aan het licht gebrachte resten vormen de betovering van het hedendaagse Pompeji.

Algemeen
aanzicht
van de stad

P
ompeji heeft de typische topografie van een Romeinse stad met decumani (hoofdwegen) en cardi (belangrijkste zijwegen) die elkaar kruisen en zodoende een rechthoekig netwerk vormen: de cardo heeft een noord-zuid oriëntering en de decumanus loopt in oost-westelijke richting.
De belangrijkste hoofdwegen zijn Via di Nola (decumanus maximus) en Via Stabiana (cardo maximus).
Bij de uitbreiding van de stad werden twee wegen toegevoegd die bijna evenwijdig aan de eerste liepen: Via dell’Abbondanza, de nieuwe decumanus van de stad en Via del Foro die evenwijdig aan Via Stabiana een tweede cardo vormde.
Beide waren verbonden met het grote Forum dat het centrum van het politieke en economische leven van de stad was.
Twee grote wegkruisingen, het Quadrivium van Orpheus en het Quadrivium van Holconius, waren de knooppunten van de belangrijkste assen van Pompeji. Hier omheen was een dicht netwerk van straten aangelegd dat de huisblokken (insulae) begrensde.
Met uitzondering van het Forum, dat zich op een vlak stuk grond bevindt, wordt de stad gekenmerkt door een aanzienlijk niveauverschil dat veroorzaakt wordt door de lavaplateaus op de lagere berghellingen.
Het stadsplan heeft een rechthoekige vorm. Rondom de stad loopt een 3 km lange elliptische muur die het basaltplateau begrenst. Enkele delen stammen uit de Samnitische tijd, andere uit de tijd van de Romeinse expansie.
De verdedigingsmuur heeft verschillende poorten: Porta Marina, Porta Ercolano, Porta del Vesuvio, Porta Nocera, Porta Capua en
Porta di Sarno.
Het oudste gedeelte van Pompeji is de wijk rondom het Driehoekige Forum.
Het nieuwe Forum werd daarentegen in de buurt van Porta Marina achter het stadscentrum gebouwd toen de aanzienlijk gegroeide stad behoefte had aan meer ruimte.
Het Theater, het Amfitheater en het Sportcentrum werden in de buitenwijken aangelegd.
De Thermen bevinden zich op meerdere plaatsen van de stad zodat zij konden voldoen aan de behoeften van de burgers in de verschillende stadswijken.
Buiten elke stadspoort ligt een begraafplaats met grafmonumenten.
Een uitgebreide buitenwijk buiten Porta Ercolano getuigt van de enorme stadsuitbreiding: hier staan huizen, werkplaatsen en prachtige villa’s zoals die van Diomedes en de Villa der Mysteriën.
Ook de voorstadse Villa van Porta Marina getuigt van de grote uitbreiding van Pompeii in die tijd.
De woningen dateren uit onderscheiden historische perioden: de meest eenvoudige woningen, die bijna geheel in tufsteen zijn opgetrokken, stammen uit de pre-Samnitische tijd, de beter afgewerkte huizen uit de Samnitische periode en de meest geperfectioneerde woningen uit de Romeinse tijd.
De tempels van Pompeji liggen in de buurt van het grote Forum en van het Driehoekige Forum; hun bouwschema is een reproductie van de traditionele Griekse bouwstijl.
Overal in de stad zijn talrijke winkels en werkplaatsen. Er is een groot aantal fullonicae (plaatsen voor de bewerking van stoffen) die van fundamentele betekenis waren voor de economie van Pompeji. De textielsector was dermate belangrijk dat het Verversgilde een eigen gebouw op het Forum had (het zgn. Gebouw van Eumachia) met winkels en opslagplaatsen.
Er zijn ook veel
thermopolia, te vergelijken met de huidige bars waar drankjes werden geserveerd. Deze zijn te herkennen aan de toonbanken met openingen waarin amfora’s stonden. Er zijn ook bakkerijen en molens die vaak communiceren met graanopslagplaatsen. De bedrijfsruimten grenzen over het algemeen aan de woning van de eigenaar. Zodoende kon hij zijn werk gemakkelijker uitvoeren en tevens zijn gehele familie en personeel daarbij betrekken.
Er waren hotels en huurwoningen in Pompeji: op enkele gebouwen staan inscripties met huuradvertenties.
Men verhuurde ook particuliere badhuizen. Er waren verder veel speelholen en bordelen (lupanari).
Opmerkelijk zijn de oversteekplaatsen voor voetgangers bij de kruispunten. Dit zijn grote stenen die dwars over de weg liggen. De voetgangers konden hierover lopen zonder bij regen natte voeten te krijgen.
De naamplaten van de winkels zijn zeer interessant, vaak zijn het beschilderde panelen met de naam van de eigenaar en een afbeelding van diens activiteit.
De muren zijn bezaaid met opschriften: openbare aankondigingen van voorstellingen of huuradvertenties, verkiezingspropaganda of satirische leuzen met betrekking tot personen of gebeurtenissen.

sluiten